भारत पाक चर्चा

भारत आणी पाकिस्तान - जणु एकमेकांचे कट्टर वैरी झालेली जुळी भावंडे - लवकरच चर्चेसाठी एकत्र येणार आहेत. या दोन देशांमधील औपचारिक चर्चा बंद झाली ती २६/११ नंतर आणि आता ती सुरु होत आहे जर्मन बेकरी बॉम्बहल्ल्याच्या २६/११ नंतरच्या पहिल्या दहशतवादी कृत्यानंतर.

या दोन देशात यापुर्वीही अनेकदा चर्चा झाल्या परंतु त्यातुन दिर्घकालीन परिणाम दिसतील अशी कोणतीच निष्पत्ती झालेली नाही. या चर्चेतुन तरी काय निष्पन्न होईल हा प्रश्नच आहे. मुळात हे दोन देश चर्चा करताहेत ते उभयतातील प्रश्न सोडवण्याच्या प्रामाणिक हेतुंनी का दोन्ही देशांवर असलेल्या अंतर्गत व बाह्य दबावाने हे देखिल अद्याप स्पष्ट नाही. अफगाणीस्तान मधे सुरु असलेले युद्ध, पाकिस्तानमधील अंतर्गत परिस्थिती आणि या सर्वामधे हितसंबंध गुंतलेल्या शक्तींचा दोन्ही देशांवर चर्चेसाठी प्रचंड दबाव आहे असे बोलले जात आहे.

मुळात कोणतीही चर्चा यशस्वी होण्यास समायिक विषयपत्रिकेची गरज असते तीच अद्याप तयार नसावी असे दिसते. भारताला फक्त दहशतवाद या विषयावर चर्चा करायची इच्छा आहे व तशी विधाने परराष्ट्र्मंत्री एस एम कृष्णा, परराष्ट्रसचिव निरुपमा रॉय यांनी अनेकदा केलेली आहेत. पाकिस्तानला मात्र काश्मीर प्रश्न आणि पाणीवाटपाबाबतचे वाद यावर चर्चा करण्यात अधिक रस दिसतो. काही दिवसांपुर्वीच पाकिस्तानने त्या देशात भारतीय बनावटीची शस्त्रे व स्फोटके जप्त केली असल्याचा दावा केला आहे तो भारताने उपस्थित केलेल्या दहशतवादाच्या मुद्यातली हवा काढुन घेण्यासाठीच असावा असे वाटते. पाकिस्तानच्या परराष्ट्र सचिव सलमान बशीर यांनी यापुर्वीच भारत पाकिस्तान यातील चर्चेस योग्य असे वातावरण होण्यासाठी कोणत्याही विषय मर्यादा असु नयेत अश्या आशयाचे विधान केलेले आहे.

यापुर्वी पाकिस्तानने काश्मीर या विषयावर अनेकदा पत्रके काढुन त्या प्रश्नावर चर्चा करण्याला आपल्या देशाच्या दृष्टीने प्राधान्य असल्याचे पाकिस्तानी व काश्मीरी जनतेस सांगीतले आहे चर्चेनंतरच्या संयुक्त मसुद्यात मात्र याबाबत उल्लेख टाळण्यात आले होते आणि त्यानंतर लगेचच परत पत्रके काढुन पाकिस्तानने काश्मीर प्रश्न व पाणीप्रश्न वगळता अन्य विषयांवर चर्चा करण्यात अर्थ नसल्याचे स्पष्टही केले होते.

हा इतिहास लक्षात घेता या चर्चाही निव्वळ औपचारिकताच ठरण्याची शक्यता दाट आहे. दोन्ही बाजुचे लोक एकत्र येतील, थोडीफार बोलणी होतील, त्यानंतर संयुक्त मसुदा तयार होईल परंतु सहमती कोणत्याच मुद्यावर नाही असे घडण्याचीच शक्यता वाटते. सकारात्मक चर्चा होण्यासाठी उभयपक्ष संयुक्त विषयपत्रिका बनवुन व सकारात्मक दृष्टीकोण घेऊन भेटत नाहीत तोवर असेच घडत राहील अशी भीती आहे.

परंतु या चर्चेला एका वेगळ्या प्रकारे महत्व आहे. जर तालिबानने पुन्हा उचल घेतली तर भारतातील दहशतवादी कारवाया मोठ्या प्रमाणात वाढण्याची शक्यता तर आहेच परंतु पाकिस्तानातही तेथील सरकारला गंभीर प्रश्नांना तोंड द्यावे लागेल. उभय पक्ष यासंदर्भात गंभीर विचार करून चर्चा फलदायी व्हाव्यात असे प्रयत्न करतील अशी आशा करणेच आत्तातरी शक्य आहे.