परभाषिक - साहित्य, लेखक आणि इतर

अवघड आहे. आपण तर फक्त मराठी, हिंदी नि इंग्रजी तीनच भाषेतील साहित्य वाचू शकतो.

अवांतरः सहज असं वाटलं की साहित्यापाशीच का थांबावे, परभाषिक चित्रपटांबद्दलही लिहिले तर चालेल का?

महत्त्वाचा मुद्दा आहे.
मी हिंदी मध्ये अमृता प्रीतम, प्रेमचंद, हरिवंशराय बच्चन, अखिलेश मिश्र, काका हाथरसी व थोडे फार तरुण विजय यांचे लेखन वाचले आहे.
पण यापुढे जाऊन इतर भाषेतील वाचावे तर भाषेची मुख्य अडचण येते.

श्री.सातारकर यांचा नेमका मुद्दा मला समजला नाही. म्हणजे असे की, त्याना असे अभिप्रेत आहे असे वाटते जसे उदाहरणार्थ 'श्री.राजकुमार जैन' या व्यक्तीने मल्याळी भाषा शिकलेली आहे आणि त्यामुळे त्यानी थेट नायर, कुरुप, पिल्लई आदी थोर लेखकांच्या समग्र साहित्याचे वाचन, पारायण केले आहे, तेव्हा आता श्री.जैन यानी त्या भाषेतील साहित्याविषयी इथे विचार मांडावेत.

हाच नियम मग अन्य भारतीय भाषांसाठी [म्हणजे त्या त्या भाषेचे ज्ञान अवगत करूनच] लागू होणार का ?

मला वाटते तसा समज असेल तर मग ती बाब फार अप्राप्य वाटेल. असे बहुभाषीक होण्यासाठी अगदी लहानपणापासून तयारी असली पाहिजे. सीमाभागातील मराठी माणसाला थोडे थोडे कन्नड येते याचा अर्थ असा बिलकुल होणार नाही की त्याला त्या भाषेतील वाङ्मयाची सखोल जाण येईल. 'कामचलावू' आणि 'सखोल' ज्ञान यात खूप अंतर असते. सरकारी नोकरीतील फिरतीमुळे माझ्या एका सीनिअर मित्राला दक्षिणेकडील सहासात भाषा अवगत आहेत, पण त्या भाषेतील तो वर्तमानपत्रही वाचू शकत नाही, कारण लिप्याबाबत शून्य ज्ञान. सारे काही बोली आणि मुद्राभिनयातून तो त्या चार राज्यात लिलया हिंडतो-फिरतो.

लिखित स्वरूपाच्या भाषाभाषातील हाच भेद दूर करण्यासाठी भारत सरकारने 'साहित्य अकादमी' ची स्थापना केली आहे. अकादमीतर्फे घटनेतील मान्यताप्राप्त भाषांतील साहित्यांना जी पारितोषिके प्रतिवर्षी प्रदान केली जातात, त्या सर्व कलाकृतींचे अकादमीतर्फेच इंग्रजी आणि हिंदी या भाषात प्रामुख्याने अनुवाद केले जातात. अन्य प्रादेशिक भाषांतूनही त्या दर्जाचे भाषांतरकार मिळाले तर अकादमी त्या लेखकावर त्याच्या भाषेत त्या पारितोषिकप्राप्त कलाकृतीच्या अनुवादाचे कामे सोपविते.

रविन्द्रनाथ टागोरांच्या 'गीतांजली' ला नोबेल मिळाले त्याचा इंग्रजी अनुवाद त्या 'रिव्ह्यू कमिटी' तील सदस्यांकडे गेल्यानंतरच. तिच गोष्ट टॉलस्टॉयच्या 'वॉर अ‍ॅण्ड पीस' ची. या भव्य कादंबरीची जगाला महती कळाली ज्यावेळी ती इंग्रजी भाषेमधून जगातील वाचकांपर्यंत पोचली त्यावेळी.

~ वेल. तरीही या निमित्ताने श्री.सातारकर यांच्या अनोख्या कल्पनेतून प्रकट झालेल्या साहित्यप्रेमाला दाद दिलीच पाहिजे.

परभाषेचे ज्ञान आणी परभाषेतील साहित्याचे ज्ञान (अथवा इतर कला) यात फरक आहे..

पण तरीही, परभाषेतील मराठीत किंवा इंग्रजीत भाषांतरीत झालेले साहित्यही फार नजरेस पडत नाही हे चिंताजनक आहे

पाटील

श्री.सातारकर यांचा नेमका मुद्दा मला समजला नाही. म्हणजे असे की, त्याना असे अभिप्रेत आहे असे वाटते जसे उदाहरणार्थ 'श्री.राजकुमार जैन' या व्यक्तीने मल्याळी भाषा शिकलेली आहे आणि त्यामुळे त्यानी थेट नायर, कुरुप, पिल्लई आदी थोर लेखकांच्या समग्र साहित्याचे वाचन, पारायण केले आहे, तेव्हा आता श्री.जैन यानी त्या भाषेतील साहित्याविषयी इथे विचार मांडावेत.

हाच नियम मग अन्य भारतीय भाषांसाठी [म्हणजे त्या त्या भाषेचे ज्ञान अवगत करूनच] लागू होणार का ?

हो. अगदी असच. तुम्ही मला जे म्हणायच आहे ते अचूकरित्या मांडल आहे.

पण

हे पहिल्या घासात अपेक्षित नाही.

सुरुवातीला अगदी नुसती तोंडओळखच झाली तरी चांगलच आहे. इथे मुळात त्या भाषेच ज्ञान सर्वांना होण अपेक्षीत नसून, साहित्य / कला आणि अशाच भाषेच्या माध्यमातून व्यक्त होणार्‍या गोष्टी यांच ज्ञान होण अपेक्षीत आहे. जेणेकरून आपल्या मातृभाषेत जास्तीत जास्त माहीती उपलब्ध होइल.

प्रथम प्रथम त्या त्या व्यक्तींनी वाचलेले, पाहीलेल जरी मराठीत सांगितल तरी चांगली सुरुवात होइल. इतरांना "तिकडे" काय काय असू शकत याची कल्पना येइल. आपल्याला तिथले प्रमुख साहित्यकार (चित्रपट साहित्य या वर्गात बसवावेत काय?) आणि साहित्य यांची नुसती नावच माहीत होतील. कालांतरान खोलात जाउन वेगळ्या संकल्पना, संदर्भ वाढत जाउन आपण एकूणच समृद्ध होत जाउ, अस वाटत.

जर ही योजना अशीच पुढ गेली तर अनेक भाषांच, संस्कृतींच साहित्य आणि इतर माहीती मराठीत येइल. त्याहीपुढे जाउन कधीतरी मराठी जागतिक भाषा बनण्याच्या दृष्टीन ही गोष्ट उपयोगी ठरेल अशी स्वप्न बघायला आणि एक एक पाउल टाकायला काय हरकत आहे?

"वाचन खोर" कोणास म्हण्तात?

भाषेशिवाय व्यक्ती विचार करू शकते का व भावना महसूस करू शकते का हा मला अनेक वर्षे पडलेला प्रश्न आहे? भावना महसूस करू शकत असेल पण विचार .... ?

(च्यायला प्रश्न प्रश्न प्रश्न...)

त्याचबरोबर शब्दाचा अर्थ, उप-अर्थ (connotation?), context-free Vs. context sensitive अर्थ वगैरे आहेतच छळायला बसलेले.

बोली भाषेसाठी सुद्धा एखादी मार्कप लँग्वेज असती तर XSLT वापरून ...... (जाऊदे.)

---------------------

सातारकर, तुमची कल्पना उत्तम आहे.

आमचे एक तेलुगु साहेब चेन्नईत जन्मले व वाढले. त्यांनी तिरुवल्लुर या तमिळ कवीने लिहिलेल्या अनेक कविता (दोन ओळींच्या) ... भाषांतरित करून सांगितल्या होत्या. उदा. धोतर सुटायला लागले की आपला हात आपोआप पटकन ते सावरायला जातो. त्याचप्रमाणे मित्र आपसुक संकटसमयी मदतीस धावतो.

यातील अनेक कविता (तिरुकुरल) इथे वाचायला मिळतील.

http://twitter.com/#!/ThirukuralADay

तिरुकुरल चे आयफोन अ‍ॅप पण आहे म्हणे.

@ गब्बर सिंग

भाषेशिवाय विचार करता यायला हवा (येत असावा या अर्थी) असं वाटत. आपण मनात* असंख्य गोष्टी बघतो, तिथ त्या गोष्टींच वर्णन करायला शब्द नसतात.

भाषेची भानगड आपला विचार दुसर्‍याला सांगण्याच्या (to convey) करण्याच्या गरजेतून निर्माण झाली असावी. आणि मग उत्क्रांती होत होत भावनांचा ल.सा.वि. काढला जात जात सर्व संमत (खर तर बहुसंमत) भाषा तयार झाली असावी. म्हणूनच कित्येकदा आपण बोलतो एक आणि समोरचा दुसरच समजतो. अगदी एकही अक्षर न बदलता एकच वाक्य दोघांना सांगितल तरी त्याचा वेगवेगळा अर्थ काढला जातो.

दोनोळी भारी आहे. तिरुवल्लुवरांच नाव इतिहासाच्या पुस्तकात वाचल्याच आठवतय, पण ते बहुतेक संत म्हणून, असो.

*(म्हणजे कुठे ते विचारू नका)

@ नाना फडणवीस

तुम्हीच सांगा.
आम्ही त्याचा अर्थ खोर्‍यान वाचणारे असा घेतला आहे.