पॅरामत्ता गर्ल्स -अत्याचारांचा नॉस्टेल्जिया

रंगकर्मीच्या धोरणात्मक निर्णयानुसार रंगकर्मीवरील काही लेख विविध मराठी संस्थळांवर प्रकाशित कराय्चे ठरले होते ,त्याचाच एक भाग म्हणून हा पहिला लेख आज येथे प्रकाशित करत आहोत.

पॅरामत्ता गर्ल्स -अत्याचारांचा नॉस्टेल्जिया

पॅरामत्ता गर्ल्स’ या नाटकाच्या संदर्भात मी हे लिहतोय. पॅरामत्ता’ नावांच सिडनीमध्ये उपनगर आहे. इंग्रजीत त्याचा उच्चार पॅरामाट्टा’ असा करतात. मराठीत पॅरामत्ता’ मराठीतल्या गोळे’ च इंग्रजीत गोले’ होतं आणि भारत’ इंग्रजीत इंडिया’ होतो मग पॅरामाट्टा’ मराठीत पॅरामत्ता’ का नाही होतं ?

नाटकांचा खेळ संध्याकाळी होता. मी दुपारीच बाहेर पडलो. मी त्यावेळी डंडास या उपनगरात रहायचो. बस पकडून इस्टवूड रेल्वे स्टेशनवर आलो. आता सेंट्रल स्टेशनला जाणारी ट्रेन पकडायची होती. तिकीट काढुन वाट पहात उभा राहिलो. नकाशा काढला. म्हणजे गुगल’ वरून काढलेली सेंट्रल स्टेशनच्या आसपासचा भाग दाखवणारी प्रिंट कामलने दिली होती. कामल : वर्गसखी : प्रेमळ : वयांन बरीच मोठी माझं लिखाण जाम आवडायंच तिला. इस्टवुड स्टेशनवर दुपारचा शुकशुकाट होता. शुकशुकाटात कुठंल होतंय नकाशाचं वाचन. ट्रेन आली.

सेंट्रल स्टेशनला दुपारचा शुकशुकाट नव्हता. पण खुप गर्दीही नव्हती. झुंबड, रेटारेटी वगैरे तर सोडाच.

तिकिट स्वाईप करून स्टेशनबाहेर पडलो. रस्त्यावर येऊस्तोवर दोन भिक न मागणारे भिकारी लागले. एक गिटार वाजवत होता, दुसरा नुसतीच गिटार. इथले भिकारर केविलवाणे नाहीत. त्यांच्याकडे भिकविश्वास आहे. मग काही कपडयांची, बुटांची दुकांन, एक-दोन केक – सॅडविच विकणारे स्टॉल लागले. तेथील विक्रतेपण विश्वासानं वावरत होते. मुख्य रस्त्यावर आलो. वाहंन सुसाट. पण तो वेग विश्वास पुर्ण होता इथं तिथं लोक थोडी गर्दी सगळयांना सिस्टीमविश्वास होता.

तासभर भटकलो समोर माइक : वर्गसखा : वयानं मोठा पण कामलापेक्षा लहान आणि कामलच्याउलट त्याला माझं लिखाण आवडायचं नाही
” हाय माइट, हाव्वा यु ?” म्हणाला
” गुड जस्ट हॅगींग अराऊंड हिअर व्हेअर इज एकसाटली द थियेटर फॉर द टुनाटस शो ऑफ ‘पॅरामाट्टा’?”
मी गोंधळात विचारलं.

” ओह ! डोंनो एकझॅ सॉरी बट स्टील देअ इज टाइम फॉ द शो गो ऍन हॅव सम ड्रीक्सं गॉट टू गो,सि.थँक्स ”
मी पीत नाही हे त्याला खुप दिवसांनी कळंल धक्का बसला होता त्याला.

थिएटर शोधण्यासाठी मी नकाशा काढला नकाशा वाचायचा मला जाम कंटाळा मी एकाला थांबवला त्याला नक्की माहिती नव्हतं पण साधारण कल्पना झाली.

हुडकत, चुकत, विचारत आणि नकाशा न वापरत संध्याकाळ झाली दोन टॅक्सी ड्रायव्हर (त्यांच्या कपडयावरून) दिसले एक कटयावर बसलेले जवळ गेलो वास आला भरपूर ढोसली होती पण बऱ्यापैकी शुदिधत वाटलो पत्ता विचारला. दोघांनी जवळच्या मार्गावर वाद घातला मी घाबरला होतो.जस त्यांनी मला असं जा म्हंटल तसा मी सटकलो चालत चालत राहिलो शेवटच्या वळणाला अरूद रस्ता लागला दोन्ही बाजुला घरं होती जुनी कौलारू दगडी वाडयागत भासणारी बारकी होती एका मागोमाग काही घर गेल्यानतर एक थोडेसेच बारके घर लागले त्यावर होत : वेलव्हर थियेटर

दबकत आत शिरलो मागे पुढे ऑस्ट्रेलिय होते. कॉलमधली ही गर्दी बघुन जरा धीर आल एका कोपऱ्यातल्या बारवर दोन चटपटीत तरूण दारू सर्व्ह करत होते एवढयात टयुटर जेन मेसर ने हाक मारली शिरीष वुइ आ हिअ जरा आणखीन धीर आला. वर्गातले आणखीन काही जण दिसले.

बेन (बेंजामिन) म्हणाला ‘हाय’ ‘पॅरामत्ता गर्ल्स’ पहाणं हे आमच्या क्रीयेटीव्ह रायटींग कोर्सच्या अभ्यासक्रमाचा एक भाग होतं.

‘बेलव्हर थियेटर’ ने हे नाटक निर्माण केलं होतं ऍलाना व्हॅलेनटाइन ही नाटकाची लेखिका नाटक सुरू व्हायची वेळ झाली. जिन्यातुन वर आलो बरोबर बेन होता मागे बाकीच.

तिकिट डोअरकीपरला दाखवुन आत शिरलो प्रवेशदारापासुन थोडया अंतरावर खर्ुच्यांची पहिली रांग तिथुन उतार उतारावर पायऱ्या प्रत्येक पायरीवर खर्ुच्यां आणि मग आली. नाटक करण्याची प्रत्यक्ष जागा (लाकडी) मला व बेनला पुढुन दुसऱ्या रांगेत जागा मिळाली

बेनन यापुर्वी असं थिऐटर पाहिल नव्हंत त्यानं पाथहलं होतं ते ऑपेरा हाऊस ऑपेरा त्यांन केला होता असं त्यानं मला सांगितल उच्चार नीट कळत नसल्यामुळे त्याला कान देऊन ऐकलं या किंवा अशा इतर बाबीमध्ये आपण परदेशी इंग्लिश लोकांबरोबर असं काळजीपुर्वक खरंतर दबकुनच वागतो.

साणारण 14 -15 वयाची मुलगी गणवेशात व कागद इत्यादी गोष्टीच्या ढिगात बसलेली रंगमंचावर दिसु लागली प्रेक्षकातला अंधार वाढला नाटक सुरू झालं

नाटकांची थोडी माहिती उपगोदरच करून घेतली होती हे नाटक ‘पॅरामत्ता गर्ल्स’ होम या साधारण 50 ङ्ढ 55 वर्षापुर्वीच्या सिडनीतील लहान मुलींच्या हॉस्टेल मध्ये मुलींवर झालेल्या कु्रर अत्याचारांवर आधारीत आहे. बिघडलेल्या किंवा वाममार्गाला लागु शकतील अशा मुलींना इथं बदीवान बनवुन त्याच्यांत सुधारणा घडवण्याचे प्रयत्न व्हायचे
त्या मुली आता साडीतल्या बायका झाल्यात त्या एकत्र येऊन या हॉस्टेलला भेट देतात.या रियुनियन च्या प्रसंगा पासुन नाटक सुरू होतं

अशा 5-6 बायकांनी एकमेंकाना हाय करीत मिठी मारत रंगमंचावर प्रवेश घेतला विशेष नेपथ्य नव्हतंच हॉस्टेलच्या गेटची सावली रंगमंच्यावर पडलेली दाखवली आणि हॉस्टेल उभं झालं.

रूदार्थाने बिल्कुल सुदंर नसलेली म्हणजे साठ वय स्पष्ट दिसत होती रंगानी गोरी नसलेली बाई संवाद होता थेट प्रेक्षकांना उद्देशुन मी कानात प्राण ओतले.

या बायका आपल्या क्रुर आठवणींना आठवतात व्यथा मांडत नाहीत त्या भिकाऱ्यासारखंच केविलवाण्य किंवा दयनीच होणं टाळतात एकमागोमाग अत्याचारांचा पट उलगडतो कधी अशा प्रसंगातुन

एक बाई हॉस्टेलमधल्या मुलीच्या भुमिकेत शिरते म्हणजे नाटकात नाटक. दुसरी बाई डॉक्टरची भुमिका करते मुलगी कपडे न काढता नागडी होते म्हणजे स्कर्टखाली हात घालुन अंडरपँट काढते आणि पाय फाकवुन झोपेत डॉक्टर तिच्या फाकवेलेल्या पायांवर पांढरे कापड घालतात बाकीच्या मुली सभोवताली उभ्या राहिलेल्या असताना डॉक्टर पांढऱ्या कपडयामध्ये हात घालुन मुलीची तपासणी करतात मग रिपोर्ट सांगतात डॉक्टरांचा कोणत्याही मुलीचा रिपोर्ट सारखाच असतो : या मुलींची वारंवार ठोकाठोकी झाली आहे ती मुलगी नाही नाही ओरडते काही उपयोग नसतो. मुलगी बिघडलेली ठरते आणि तिच्यावर आणखी सुधारणा होतात
पट उलगडतो कधी अशा गाण्यातुन :-
मला झवलंय जर्मन रशियन माणसांनी आणि चिनी व जपान्यांनी सुद्धा आलिये मी परत ऑस्ट्रेलियाला तुमच्यासारख्या भडल्याकडुन झवुन घ्यायला तर कधी अशा संवादातून : -

” लहान मुलांना ” जनावंर म्हणा. जनावरांसारखं वागवा ती बनतील यातील नाटकातील उपरोध छान बोचराय .या बायका आपल्या अघोरी भूतकाळाकडे भावनाशून्य होऊन बघतात. चिड, दु:ख, वेदना आहे. पण कोरडेपणा जास्त आहे. आणि तोही उपरोधाचे अंग घेऊन.

ऑस्ट्रेलियाच्या इतिहासातील प्रत्येक वाईट मुलगी कधी ना कधी यातून गेलीय नाटकातल्या या वाक्यातनं या अत्याचाराची व्याप्ती व गांभीर्य कळंत पण यावर कोणी फारसं लिहिलं वा बोललं गेलं नाही व जात नाही कामल नंतर एकदा म्हणाली होती शिरीष’ ऑस्ट्रेलियामध्ये असं काही झालं असेल असं तुला स्वप्नातपण वाटलं नसेल ऑस्ट्रेलिया असा बराच काळा इतिहास आहे. पण तो जगासमोर आणला जात नाही. दबवला जातो ऍलाना व्हॅलेनटाइन या लेखिकेन ‘पॅरामत्ता गर्ल्स’ प्रकाशात आणंल आणि ऑस्ट्रेलिय लोकांचा दाभिंकपणाही

- शिरीष