मुल्ला नसरुद्दिनच्या कथा

मुल्ला नसरुद्दिनच्या कथा/किस्से हा मध्यपूर्वेचा वारसा आहे. सूफी परंपरेत या कथा अनेकदा त्यांच्या दार्शनिकतेसाठी वापरल्या जातात. वरवर पाहता दिसणारी विसंगती/अ‍ॅब्सर्डिटी (या संदर्भात नेमके भाषांतर सुचले नाही, मदत?) आणि त्याचबरोबर असलेल्या खोल अर्थामुळे आबालवृद्धांना एकाच वेळी खिळवून ठेवणार्‍या या कथा रुप बदलून इतर अनेक संस्कृतींमध्येही आलेल्या आढळतात.
अस्वीकृती-निवेदनः या पारंपारिक कथा असल्याने यावर कोणताही स्वामित्त्वहक्काचा प्रश्न उद्भवत नाही असा माझा समज आहे. माझा समज चुकीचा आहे असे निदर्शनास आल्यास हे धागे अप्रकाशित केले जातील.
निवेदन २: आबालवृद्धांचे एकाच वेळी रंजन-प्रबोधन करू शकत असल्याने अपरिपक्व लोकांनाही - निदान एका बाजूने - रंजक वाटाव्यात असे वाटते. 'मुल्ला' असा शब्द आल्याने यावर टीकाच केली पाहिजे असा समज असलेल्यांच्या टीकेला आगाऊच फाट्यावर मारून आमचे निवेदन संपवतो.
______________________________________________________________________________________________________________

किस्सा - १
मुल्ला नसरुद्दिनने एका श्रीमंत माणसाकडे काही पैसे उधार मागितले. 'हे पैसे तुला कशासाठी हवेत?' त्याने विचारले. 'मला हत्ती विकत घ्यायचाय' मुल्ला उत्तरला. 'अरे पण तुझ्याकडे पैसे नसतील तर तुला हत्ती पाळणे परवडणार नाही.' तो माणूस म्हणाला. 'मी पैसे मागितले होते, सल्ला नाही' मुल्ला फणकारला.

किस्सा - २
'मुल्ला, दैव म्हणजे काय?'
'गृहितक' मुल्ला उत्तरला.
'ते कसे काय?'
'तुम्ही गृहित धरता की एखादी गोष्ट तुमच्या मनाप्रमाणे घडेल, पण तसे घडत नाही. याला तुम्ही दुर्दैव म्हणता. त्याऐवजी समजा तुम्ही गृहित धरता की ती गोष्ट तुमच्या मनाविरुद्ध घडेल पण उलट घडते. याला तुम्ही सुदैव म्हणता. किंवा तुम्ही समजता की ती गोष्ट तुम्हाल अनुकूल घडेल वा घडणार नाही, थोडक्यात भविष्यात काय घडणार आहे हे तुम्हाला माहित नाही. म्हणजे तुमची कल्पनाशक्ती कमी पडते, पण तुम्ही गृहित धरता की भविष्य अज्ञात आहे. थोडक्यात तुमच्या गृहितकाविरुद्ध घडले म्हणजे त्याला तुम्ही दैव म्हणता.'

किस्सा - ३:
'मी अंधारातही पाहू शकतो' चहाच्या ठेल्यावर मुल्ला फुशारकी मारत होता. 'हॅ...' एक मित्राने फटकारले 'तसे असेल तर रात्री रस्त्यावरून जाताना तू कंदिल घेऊन का जातोस?'. 'ते इतरांना मी दिसावा आणि आमची टक्कर टळावी म्हणून' मुल्लाने स्पष्टीकरण दिले.

किस्सा - ४
'सगळे काही' उपलब्ध असल्याचा दावा करणार्‍या दुकानात मुल्ला गेला.
'तुमच्याकडे खिळे आहेत?'
'आहेत.'
'आणि चांगले कमावलेले कातडे?'
'आहे तर!'
'आणि रंग-रोगण?'
'सगळं आहे हो.'
'इतके सगळे आहे तर तुम्ही रिकामे बसण्यापेक्षा त्यापासून बूट का तयार करत नाही?' मुल्लाने वैतागाने विचारले.

किस्सा -५
'ज्याला उत्तर नाही असा कोणताही प्रश्न नाही' चहाच्या ठेल्यावर बसलेल्या मुल्ला आणि त्याच्या मित्रांना फकीर म्हणाला. 'पण मला माझ्या विद्वान मित्राने उत्तर देता येणार नाही असा प्रश्न विचारला होता.' मुल्ला उद्गारला. 'मी तेव्हा तुमच्या बरोबर असायला हवा होतो. मी उत्तर दिले असते त्या प्रश्नाला' फकीर म्हणाला. 'असो. पण प्रश्न काय होता?' त्याने विचारले. 'ठीक आहे. मग मला सांग काल रात्री माझ्या खिडकीतून घुसून तू माझ्या घरात चोरी का करीत होतास?' मुल्लाने प्रश्न सांगितला.

किस्सा - ६
'मुल्ला, तुमचे वय काय?' चहाच्या ठेल्यावर बसलेल्या मुल्लाला विचारणा झाली.
'चाळीस.' मुल्ला उत्तरला.
'अरेच्या, पण मागच्या वेळेस मी विचारले तेव्हाही तू चाळीसच म्हटला होतास.' प्रश्नकर्ता विजयी मुद्रेने उद्गारला.
'अर्थात, मी माझ्या उत्तरावर अजूनही ठाम आहे.' मुल्ला म्हणाला.

किस्सा - ७
मुल्लाच्या गावात सर्वांचे धान्य एकाच ठिकाणी साठवले जात असे. एक दिवस दुसर्‍यांच्या कणगीतील गहू स्वत:च्या कणगीत टाकताना मुल्ला पकडला गेला. त्याला गावच्या काजीसमोर उभे करण्यात आले. काजीने त्याला असे करण्याचे कारण विचारले. 'मी मूर्ख आहे. माझ्या गव्हासारखाच असल्याने मला त्यांचा गहू माझ्या गव्हापासून वेगळा ओळखता आला नाही'. 'अच्छा. तसे असेल तर तू चुकून तुझा गहू इतरांच्या कणगीत कसा टाकला नाहीस?' काजीने विचारले. 'हॅ, मी एवढाही मूर्ख नाही काही. मला माझा गहू त्यांच्या गव्हापासून वेगळा ओळखता येतो म्हटलं.' मुल्ला विजयी मुद्रेने म्हणाला.

किस्सा - ८
मुल्लाचा अतिशय किंमती फेटा एकदा हरवला. 'तुला चिंता नाही वाटंत?' मित्राने विचारले. 'नाही, मला खात्री आहे तो परत मिळेल.' मुल्ला म्हणाला. 'ते कसे काय?' मित्राने विचारले. 'मी अर्ध्या दिनारचे इनाम जाहीर केले आहे' मुल्लाने माहिती दिली. 'पण फेट्याची किंमत तर याहून कितीतरी अधिक आहे. ज्याला सापडेल तो फेटाच ठेवून घेईल की त्यापेक्षा' मित्राने शंका काढली. 'मी त्याचा विचार आधीच केला होता...' मुल्ला स्वतःवर खूष होत म्हणाला 'म्हणून तर मी त्याचे वर्णन देताना तो मळका जुनाट आहे असे सांगितले आहे, मूळ फेट्याचे वर्णन मी दिलेलेच नाही.'

किस्सा -९
मुल्ला आणि त्याचा मित्र थकून चहाच्या ठेल्यावर पोचले. शक्तिवर्धक म्हणून ग्लासभर दूध घ्यावे असे त्यांनी ठरवले. पण दोघांत मिळून एका पेल्यापुरतेच पैसे त्यांच्याकडे निघाले. मग एक पेला अर्धा-अर्धा प्यावा असे त्यांनी ठरवले. 'तू आधी अर्धा ग्लास पी नि मग मला दे' मित्र म्हणाला. 'का, तू आधी घे की' मुल्ला म्हणाला. 'नाही माझ्याकडे थोडी साखर आहे ती मी माझ्या दुधात घालून पिणार आहे' मित्राने खुलासा केला. 'मग ती आधीच घाल की, तसेही मी फक्त अर्धा पेला दूधच पिणार आहे' मुल्लाने सुचविले. 'नको, माझ्याकडे फक्त अर्धा पेला दुधाला पुरेल इतकीच साखर आहे' मित्र म्हणाला. मुल्लाने क्षणभर विचार केला नि ठेल्यावरच्या पोर्‍याला मीठ आणायाची विनंती केली. 'तुला मीठ कशाला हवे आहे?' मित्राने विचारले. 'मी माझा अर्धा पेला दूध मीठ घालून पिणार आहे' मुल्ला उत्तरला.

किस्सा १०
'जगातील उपलब्ध गोष्टींवर सर्वांचा शक्यतो सारखाच अधिकार असावा.' चहाच्या ठेल्यावर तत्त्वज्ञ सांगत होता.
'मला नाही वाटत हे जमेल' मुल्लाने शंका काढली. 'पण हे म्हणण्यापूर्वी निदान प्रयत्न तरी करायचा होतास' तत्त्वज्ञ म्हणाला. 'मी प्रयत्न केला होता' मुल्ला म्हणाला 'मी माझ्या गाढवाला नि बायकोला सारखेच वागवले होते'. 'पुढे काय झाले?' तत्त्वज्ञाने उत्सुकतेने विचारले. 'आता माझ्याकडे एक सुज्ञ गाढव नि मूर्ख बायको आहे' मुल्ला म्हणाला.

असो. आजच्यापुरते एवढे किस्से पुरेत. वेळ मिळाला तर आणखी टाकेन. खुदा हाफिज.