भारतीय तत्वज्ञान - भाग ४

नॅन्स,

समजायला अतिशय अवघड जात आहे, तरी वाचत आहे, काही ठिकाणी कंफ्युजन होत आहे.

>>मन हे अणुरुप आहे.
>>या अणुलाच काही ठिकाणी आत्मा असे सुद्धा संबोधले आहे.

???? नक्की काय समजायचे.

>>जीव दुःखमुक्त होणे म्हणजेच मोक्ष किंवा मुक्ती असे वैशेषिक मानतात.
>>सारखेपणा आणि वेगळेपणा शोधुन जे ज्ञान प्राप्त होते त्या ज्ञानाने दुःखमुक्ती होते असे वैशेषिक दर्शन मानते.

म्हणजे ज्ञान प्राप्त झाल्याव्र माणसाचा मृत्यु होतो असं काही आहे का?

वाचतो आहे ना,

मोक्ष म्हणजे, जन्म-मरण मृत्युच्या फेर्‍यातून सुटका, मोक्ष म्हणजे सर्वज्ञान आपण का निर्माण झालो, आपण काय केले, आपण काय करणार आहोत व आपली गती काय ह्याचे सर्वज्ञान म्हणजे मोक्ष.
मानवाचे सर्वात मोठे दुखः म्हणजे गती ( जन्म व मरण चक्र.. वेगवेगळ्या योनीतून फिरत राहणे त्यातून मुक्तता होणे म्हणजे मोक्ष)

मनाचा व आत्माचा घोळ अनेकवेळा घातला जातो.
मन म्हणजेच आत्मा व आत्मा म्हणजेच मन.

>>>मन म्हणजेच आत्मा व आत्मा म्हणजेच मन.<<<

नाही.......

आदि शंकराचार्यांचे आत्मषटक वाचायला घेतल्याबरोबर,

मनोबुद्ध्यहंकार चित्तानिनाहं....

म्हणजे मन, बुद्धी, चित्त, अहंकार म्हणजे 'मी'(म्हणजे आत्मा) नाही असे सांगितले गेले आहे.

थोडे तत्वज्ञानः

आत्म्याचा बुद्धीमध्ये(शुद्धबुद्धी) पडलेला प्रकाश म्हणजे चिदाभास म्हणजे जीव.

उदा. दिवा:- ज्योत म्हणजे आत्मा, त्यावरील स्वच्छ काच म्हणजे बुद्धी आणि त्या काचेवर जमणारा कुठलाही रंग म्हणजे त्या त्या जीवाच्या वासना. म्हणून प्रकाश त्या त्या रंगाचा दिसला की आपण म्हणतो ही व्यक्ति अशी अशी आहे. मूळ प्रकाश स्वच्छ असतो.त्यावरचे आवरण वेगवेगळे असते.

यात बुद्धीचे कार्य जेव्हा वेगवेगळ्या प्रकारे चालते तेव्हा त्या बुद्धीलाच मन, बुद्धी, चित्त अशी नावे आहेत.

एखादी गोष्ट करावी अथवा नाही हा निर्णय होत नाही तोवर त्या अवस्थेला मन असे म्हणतात. (निर्णय झालेला नाहीए) निर्णय घेतला गेला की त्यालाच बुद्धी म्हणतात. तो निर्णय साठविला गेला की चित्त आणि सातत्याने यामागे अहंकार असतोच. (व्यवहारामधे बोलतो असा नव्हे तर मी आणि माझे अशी सततची असलेली जाणीव म्हणजे अहंकार)

अध्यात्म हा फुल्ल टाईम प्रो़जेक्ट आहे. सुखी असणे/होणे म्हणजे काय? गब्बरचा मी नक्की कोण हे आणि अशा प्रकारच्या प्रश्नांना त्यामधे उत्तर आहे. आपलीच तयारी नसते.........

नाना पुस्तक रुपाने एकत्रीत ठेवा ही लेखमाला.

नाना फार छान लेखमाला आहे
वाचतो आहे... समजून घेण्याचा प्रयत्न करतो आहे...
अजून येऊ द्यात.

बाकी कणाद ऋषिंची मते नक्की विचार करण्याजोगी आहेत.

सर्व जग हे कणाकणाने (अणूंपासून) तयार झाले आहे हा सिद्धांत पाश्चात्य शास्त्रज्ञांनी सिद्ध करायच्या आधी हजारो वर्षांपूर्वी कणाद या एका भारतीय ऋषींनी मांडला होता ही नक्कीच अभिमानाची गोष्ट आहे.

वाचतोय रे नान्या..

छान लेखमाला आहे. विषय छान निवडला आहे. आजच चारही लेख वाचलेत. छान लिहिले आहेत. पुढिल लेखाच्या प्रति़क्षेत.

पुढील लेखाची वाट पाहत आहे, अजून समजण्यास मदत होईल असे वाटत आहे तत्वज्ञान.

नानबा छान लिहितो आहेस. अत्यंत सोप्या भाषेत असल्याने कंटाळवाणे बिल्कुल वाटत नाही. बाकी 'अनुशीलन' वगैरे सारख्या शब्दांसाठी दुसरे सोपे शब्द वापरता येतील काय ?

रात्री ४ पेग मारले की मोक्ष पावणारा
परा

डिस्क्लेमरः बोअर होईल असे वाटणार्‍यानी वाचू नये. तसेच 'तथाकथित' विज्ञानवाद्यांशी याबाबत वाद-संवाद केला/घातला जाणार नाही

>>>>मोक्ष- ४नंतर ३ नंतर २ नंतर १ व शेवटी ० पेग

पकाकाकांनी हसत खेळत रहस्य उलगडले....खरेच साधना लागते. आणि साधना योग्य दिशेने जायला त्यामागची भूमिका ठाऊक असली की जे करतोय ते का करतोय हे कळते, त्यात रस वाटतो आणि कष्ट न वाटता हसत गोष्टी होतात.

मोक्ष ही सापेक्ष कल्पना आहे. मोक्ष म्हणजे मुक्ति,मोकळे होणे,सुटणे.म्हणजे कशात तरी अडकलेले आहोत, कसले तरी बंधन आहे. कशापासून तरी मोकळे व्हायचे आहे.

मोक्ष अथवा आनंद मिळण्यासाठी ४ पेग मारले असे परा म्हणाला. पण खरेच नेहमी तशा प्रकारेच आनंद मिळतो का???? मायाताईच्या दुसर्‍या धाग्यात सुख म्हणजे काय हे विचारल्यानंतर काय केले अथवा झाले की सुख मिळेल ते लिहिले आहे. आनंदी होण्याचे पर्यायाने दु:खापासून मुक्ति, मोक्ष मिळवण्याचे हे मार्ग आहेत अथवा ही सुखी होण्याची साधने आहेत.

एखादा मेवे त्यामुळे ३ पेग वर मोक्ष पावतो. कुणाला गडावरची भजी आणि चहा, कुणाला मोकळ्या वातावरणातला 'मोकळा' श्वास, कुणाला प्रेयसीची/प्रियकराची मिठी ही आनंदाची अत्युच्च अनुभूति असते.

पण खरी गोची ही आहे की आपल्याला वाटते की त्या 'गोष्टी'मधे सुख आहे. खरेच तसे असते तर २कपा नंतर मिळालेला चहा ही सुख देऊन गेला असता, अतिशय छान भज्यांचा वाद येतोय पण एखाद्याला अवघड जागचे दुखणे झालंय, होईल तो आनंदी? लिव्हर खराब झालंय,त्रास होतोय, दारु पिणं म्हणजे मरण असेल तेव्हा. चार तास मिठीत राहून कळाले साले सगळे सांधे दुखू लागले आहेत, एकदा 'तिक्डे' जाऊन यायचे आहे, दोन झुरके घ्यायचे आहेत.पूर्वी कधीतरी त्या गोष्टीच्या माध्यमातून आनंद मिळत होता. पण म्हणून ती गोष्ट म्हणजे आनंद/सुख अथवा मोक्ष नाही हे आता लक्षात आले असेल.

त्यामुळे पकाकाका म्हणतात तसे, मोक्ष ही गोष्ट कुठल्याही पेगशिवाय मिळणारी आहे. विषय रहित आनंद म्हणजेच मोक्ष होय. काहीही विषय,विचार समोर,मनात नसताना मिळणारा आनंद हा मोक्ष आहे. झोपेत आपण आनंदीच असतो म्हणून तर त्या स्मृतिवर आपल्याला आनंद होतो. काय मस्त झोप लागली होती असे आपण म्हणतो. पण हा नकारार्थी आनंद होय.

अशाच प्रकारचा आनंद जागेपणी मिळ्णे रादर सातत्याने त्याच आनंदी अवस्थेत राहाणे हे आपले ध्येय असले पाहिजे. अर्थातच अवघड असले तरी ते तसे साध्य आहे.

खायला काही नसताना तुकाराम महाराज, 'आनंदाचे डोही आनंद तरंग' असे म्हणतात ते उगाच नव्हे. याच तुकारामांच्या पालख्या कोणत्याही धंदेवाईक नव्हे तर श्रद्धेने ३०० हून अधिक वर्षे वाहिल्या जातात, त्या सोहळ्याला कुठलाही भाडोत्री कार्यकर्ता नसतो.(सांगण्याचे कारण म्हणजे कोण तुकाराम असा प्रश्न येऊ शकतो.)

अनेकांनी अनेक प्रश्न उपस्थित केले आहेत. जसजशी लेखमाला पुढे जाईल तसतशी प्रत्येकाच्या प्रश्नांना उत्तरे मिळतील. सर्वात शेवटी सर्व मतांचा एकत्रित आढावा घेतला जाईल तेव्हा सर्व प्रश्नांना माझ्या मतीने उत्तर देईन. तोपर्यंत मी उत्तरे देत नाही असा गैरसमज होउ नये.

बाकी चालु द्या

प्र का टा आ

स्वसंपादित. (हुकुमावरुन)