-

उत्तम, प्रथमच मी वंशावळ लिहलेली पाहतो आहे...
छान रे.

हा एक समाज उपयोगी कार्य करणारा वर्ग आजकाल नाहिसा झालेला आहे.

छान

वंशावळ जमा कशी करतात हे लोक? ही माहिती कशी मिळवतात?

ते वाचले मी, माझी (कु)शंका अशी की लोक इतक्या सहजपणे माहिती देतात का? म्हणजे आजकाल कोणीही येऊ शकते, माहिती काढून फसवतील वगैरे असे वाटत नाही का कोणाला? (कदाचित माझ्या शहरी मनोवृत्तीचा दोष असावा)

जमाती होत्या त्यांना "हेळवी" म्हणत असत. हा त्यांचा वंशपरंपरागत व्यवसाय असे. हा एक प्रकारचा डेटाबेस आहे ज्याचा उपयोग मुख्यतः लग्नकार्य करताना मुलाचा / मुलीचा (वंश) इतिहास पहाणे हा असायचा. तेंव्हा पैसे घेत नसत तर ४/५ माप जोंधळे देऊन आजोबा हा इतिहास तपासत.

अशाच वंशावळी तीर्थक्षेत्रावरच्या भटांकडे असतात. मयतकार्यासाठी ! १०वा ११वा दिवस करायला लोक गावात आले की त्यांच्या वंशाचे उत्तरकर्म करणारे ब्राह्मण कोण हे तिथलेच लोक सांगतात. अगदी ७ पिढ्यांची नावे या लोकांकडे असतात.
मी हे प्रत्यक्ष अनुभवलेले आहे. या दरिद्री ब्राह्मणांचे यावर पोट असते. त्यांना ' यजमानासाठी ' आपसात भांडताना पण पाहिलंय....!

वंशावळीवरून आठवले. पूर्वी कोकणात आणि इतरत्रही अनेक लोकांनी आपापल्या कुलदेवतांची मंदिरे बांधली. विषेशतः कर्‍हाडे ब्राम्हण आणि सारस्वत यांच्यात हा प्रकार मोठ्याप्रमाणात पहायला मिळतो. म्हणून कोकणात आर्यादुर्गा, शांतादुर्गा, रवळनाथ यांची असंख्य मंदिरे पहायला मिळतात. त्यात फार पूर्वी जेव्हा गोव्यातल्या पोर्तुगिजांच्या छळामुळे तिथून अनेक लोक गावं सोडून कारवार, करवीर (कोल्हापूर),तळकोकण अशा ठिकाणी पांगले. मग त्यांनी तिथे येऊन आपापल्या कुलदेवतांची मंदिरे बांधली. जे लोक तिथेच गोव्यात राहीले त्यांनी मूळ गावांमधून देवस्थाने हलवून ती आडगावी नेऊन ठेवली. ही वेगवेगळी मंदीरे ज्या लोकांनी मिळून बांधली त्यांना त्या मंदिरांचे महाजन म्हणतात. त्यांच्या कुळातील लोकांना मंदिरात गेल्यावर वंशावळीतून त्यांची आडनावे, मूळ गावे यावरून ते महाजन आहेत का नाही हे तपासून मगच तिथे पूजा करण्याचा वगैरे अधिकार असतो.जर त्या देवळात महाजनकी नसेल तर त्या भक्ताला प्रसाद वगैरे देऊन त्यांची महाजनकी कुठे आहे याची ढोबळ मानाने माहीती दिली जाते. मग त्या देवळात जाऊन तपासायचे. तिथले अनेक गुरुजी तर इतके तयार आहेत की नुसते गाव व आडनाव सांगितले की सांगतात "तुमची महाजनकी इथे नाही अमुक अमुक गावी आहे. दर्शन घ्या आणि प्रसाद घ्यायला जा." तिथे पूजा, अभिषेक याच्या पैशाच्या लोभाने कोणाला उगाच तुमची महाजनकी इथे आहे असे सांगून लुटल्याचे पाहीलेले नाही.

आमची देवी तर अम्बेजोगाइत आहे..