पन्नासाची नोट

इंजिनियरींगचे तिसरे वर्ष असेल. साधारणतः फेब्रुवारीचा पहिला आठवडा असेल. असेच एकदा कॅन्टीनमधे बसलो होतो. चारपाच नेहमीचे मित्र अन नेहमीच्याच गप्पा. त्याकाळी व्हैलेंटाईनडेचे आजकाल असलेले फॅड नव्हते. पण गुपचुप किंवा थोड्याशा प्रमाणात साजरा होतच असे. मुळात तेव्हा घाउकमधे १०० गुलाबाची सर्व रंगाची फुले आणुन हाताला जे येईल ते समोर येणा-या पोरीला द्यायचे इतका भुक्कड अर्थ नव्हता चिकटलेला त्या दिवसाला. आजकाल काय पोरीच गोळा करतात गुलाबाची फुले. स्पर्धाच असते कोण जास्त गोळा करुन दाखवेल ते. अन दुपारनंतर रस्त्यावर स्वस्त उपचार केंद्राची जाहिरात करणा-या जाहिरात केंद्राच्या कागदाप्रमाणे गुलाबफुले मलुल झालेली विखरुन पडलेली असतात. पण देणारा अन घेणारा यांना काहीही त्याचे सोयर सुतक नसते. पण तेव्हा तसे नसायचे. खरोखर जर मनात असेल तरच फुल दिले जायचे अन तेही इतके घाबरत की ज्याचे नाव ते. अन दिलेले फुल त्यामुलीने घेतले तर ती मुलगी त्या फुलाची कदर करुन जपुन ठेवायची अन नसेल स्विकारायचे तर नम्रपणे सांगायची की तो मुलगा पण समजुन घ्यायचा अन वाटेतुन दुर व्हायचा. असो. तर मी सांगत होतो ते असे...

आमच्या वर्गात एक मुलगी होती. रुपाली. दिसायला निमगोरी पण चुणचुणीत अन हुशार. कायम पहिल्याच प्रयत्नात पास. अवघड असते हो इंजिनियरींगला सगळ्याच सेमीस्टरला सगळेच विषय पहिल्याच प्रयत्नात सुटणे. असा विद्यार्थी स्वतःचे नाव पण नीट सांगु शकत नसतो तर बाकीच्या गोष्टी सोडुन द्या. तरी ही अपवाद. नाटक, संगीत वगैरे मधे पण ब-यापैकी चुळबुळ आणि हो.. जर्मन भाषा शिकायची आवड होती. तर ही मुलगी मला मनातुन आवडायची. पण कधी धीर झाला नाही कारण असे की ती आमच्या लांबच्या नात्यातील होती. नाते तसे दुरचे होते पण उगाच
कशाला म्हणुन मी जास्ती विचार केलाच नाही. कधी आठ पंधरा दिवसांनी मी तिच्या घरी चक्कर मारायचो पण हे फारसे मित्रांमधे कुणाला माहीत नसायचे अन मी पण कधी गाजावाजा केला नाही. ती कधी आली नाही माझ्या रुमवर कारण आमचा सगळा पोरांचा कारभार. काय हिंमत होईल कुणा पोरीची रुमवर यायची?

तर त्या दिवशी आमचा विषय चालला होता येणा-या व्हैलेंटाईनडेचाच. अर्थातच दहा बारा पैकी सात जण शांतीला धरुन बसले होते. त्यामुळे ते कुणाला काही न देता केवळ कसे केले की नक्की फुल स्विकारले जाईल याचा सल्ला देत होते.
उर्वरीत मधे मी होतो. कारण मी अजुन देणार की नाही व देणार तर कुणाला देणार याचा निर्णय घेतला नव्हता. अर्थात फार काही विचार करण्यासारखी परिस्थिति नव्हती कारण कालचाच रिझल्ट एका विषयात गचका देवुन गेल्याने मन
जरा खट्टू होते. तेवढ्यात एकाला हुक्की आली अन त्याने 'का रे तु रुपालीला का नाही देत? तुला आवडते ना ती ?' असा प्रश्न केला. मी एकदम गांगरुन गेलो. असा काही विषय कधी चर्चेला येईल असे वाटले नव्हते. चर्चा होता होता
मी फुल देवुच शकणार नाही कारण माझ्यात हिंमत नाही असा निष्कर्षावर यायला लागली. ते पाहुन अचानक एका दुस-या मित्राला फुरफुरी आली. त्याने प्रस्ताव मांडला की मी जर फुल दिले ते ती स्विकारो वा ना स्विकारो तरी सर्व जण प्रत्येक दहा दहा असे एकुण शंभर रुपये मला देतील. अन जर मी फुल दिलेच नाही तर मी सगळ‍्याना भेळ खावु घालायची. मला खर्च आला असता चाळीस रुपये. तेव्हा भेळ चार रुपयाला मिळत असे.

सौदा तसा वाईट नव्हता कारण रुपालीने फुल जरी नाकारले असते तरी मला फारसे वाईट वाटले नसते कारण ती फुल स्विकारेलच याची खात्री नव्हती तसेच मानसिक तयारी असल्याने मी तयार होतो. स्विकारले असतेच तर सोन्याहुन पिवळे. त्यामुळे केवळ फुल द्यायचे शंभर रुपये मिळत असतील तर का सोडा ? असा विचार मी केला. आता हौस्टेलवर रहाणा-या (त्या काळातील) मुलांच्या वेदना फक्त ज्याने हा अनुभव घेतला आहे तोच जाणु शकतो... बाकीचे सौदागर म्हणुन नाके मुरडतील. असो.

तर होता होता उद्यावर व्हैलेंटाईन डे येवुन पोहोचला, अन माझ्या छातीत धडधड वाढायला सुरवात झाली. बसल्या बसल्या भयाण स्वप्ने दिसायला लागली. काऽडकन कानाखाली आवाज निघालाय.. बेशरम हलकट अशी शेलकी विशेषणे अन काय काय.. बापरे. रुमवरुन उठुन बाहेर टपरीवर येवुन बसलो. गोल्डफ्लेक घेतली. चहा घेतला. आता जरा बरे वाटले अन मनात काही विचार आला. मनातला विचार पक्का केला अन रुपालीच्या घरी गेलो. नेमकी ती एकटीच घरी होती त्यामुळे जरा बोलायला धीर आला. तिला वाटले सहज आला नेहमीप्रमाणे, त्यामुळे वाचनालयातली आणलेली पुस्तके मला देवुन ती तिची कामे करण्यात गुंग होती.

शेवटी मी तिला हाक मारली अन बोलावले. तिला हळुच सगळे सांगितले अन तिला म्हणालो 'प्लिज तु फक्त फुल घे व याचे उत्तर नंतर देईन असे सगळ्यांसमोर बोल अन निघुन जा. एवढे कर माझ्या करता. '

गालातल्या गालात हसत रुपाली म्हणाली 'किती पैसे मिळणार रे तुला..१०० रुपये ना?'

'हो.' मी चाचरत म्हणालो.

'मग मला किती देशील त्यातले?'

'तुला?'

'हो. मला निम्मे ५० रुपये लागतील'

'ठिक आहे. चालेल.'

'हां आणि तेवढेच नाही तर पार्टी पण लागेल'

बापरे आता हा मोठा बाका प्रसंग आला. शंभर रुपयातले पन्नास तर आधीच गेले. वरती पार्टी म्हणजे हा घर घालुन धंदा होणार होता. पोरीपायी पैसे कसे जातात हे समजावुन सांगितले तरी पटत नाही जेव्हा जातात तेव्हाच कळते. ठीक
आहे असे म्हणुन मी परत आलो. निदान मार पडणार नाही अन फुल स्विकारले जाईल याची खात्री झाली होती. आता उत्तर काय असणार ते माहीत होते पण ते सगळ्यांच्या समोर मिळणार नसल्याने चर्चेला विषय मिळणार नव्हता. त्यामुळे औपचारिकता फक्त बाकी राहीली होती.

दिवस उजाडला. मधल्यावेळेत हळुच धीर करुन एक छानसे गुलाबाचे फुल रुपालीला दिले. मित्र लांबुन बघत होते. मी फुल देत आहे हे पाहुन पैसे गेल्याचे दुःख त्यांच्या चेह-यावर दिसु लागलेच होते पण रुपालीने फुल घेतले हे
पाहुन वैतागही स्पष्ट दिसत होता. मी रुपालीला फुल दिले. हलक्याच आवाजात ती म्हणाली 'दुपारी चारला अलकाला
येते. पिक्चर पाहुन पुनमला जेवायला जावु. घरी मी मैत्रिणिंबरोबर जाते असे सांगेन. नक्की ये.' अन हळुच ती फुल घेवुन निघुन गेली.

ती गेल्याबरोबर सगळी पोरे माझ्याभोवती गोळा झाली. कायरे काय म्हणाली ... असे करुन आरडा ओरडा केला. अरे हो हो करुन एकेकाला शांत करुन मी म्हणालो 'तिने प्रोव्हीजनली फुल घेतले आहे. विचार करुन सांगणार आहे नक्की काय ते.'

'अरे पण कधी सांगणार...'

'ते काही ती बोलली नाही. माहित नाही कधी सांगणार ते'

'गेला तु बाराच्या भावात. तुझा चक्का करुन टांगुन ठेवला. फुल घेवुन फूल बनवुन गेली'

'जावु दे रे. माझे पैसे द्या. आपली बोली ठरली होती'

पोरांनी मुकाट्याने पैसे दिले. शंभराची नोट अलगद खिशात ठेवली अन पुन्हा वर्गात आलो.

अचानक लक्षात आले अरे दुपारी जायचे आहे. पटकन रुमवर आलो. रुमपार्टनरकडुन उसने पैसे घेतले बरोबर असु द्यावे म्हणुन. अन अलकाला आलो. दोनपाच मिनिटांत रुपाली आली. तिकिटे काढली अन पिक्चरला गेलो. पिक्चर होता गोस्ट. अजुन त्याच्या स्मृती मनात कोरलेल्या आहेत. नंतर मस्तपैकी हॉटेलात गेलो. फार नाजुक आठवणी आहेत या. सगळ्याच मनातल्या कोप-यातुन काढुन दाखवता येत नाहीत. फार त्रास होतो नंतर. महत्वाचे तेवढे सांगतो.

चिअर्स करुन मी वाईनचे व ती ज्युसचे घुटके घेत हळुवार चर्चा चालु होती. अजुन तिने सकाळच्या फुलांचा विषय काढला नव्हता. चर्चेचे विषय सामान्य व रोजचेच होते पण माहौल असा होता की काय सांगु... शब्दांत सांगता येणे फार
अवघड आहे. मधुनच मी शंभर रुपयाची सकाळी मिळालेली नोट तिला दिली. ती पाहुन हसली. तिने ती नोट घेवुन तिच्या पर्समधे ठेवली अन पर्समधून एक पन्नास रुपयांची नोट काढली अन पेन मागुन घेवुन त्यावर काहीतरी लिहिले. ती नोट तिने दिली. मी वाचायचा प्रयत्न केला पण काही उमजले नाही. मी विचारले

'जर्मन?'

'हं'

'काय लिहिले आहेस?'

'का?'

'सहज. कळले नाही म्हणुन विचारले!'

'तुझे नाव'

'अरे वा ! असे आहे काय माझे जर्मन नाव ' असे म्हणुन परत नोट ठेवुन दिली अन गप्पा मारत बसलो.

यथावकाश जेवण झाले. बील आले. बील दिले. एकुण हिशोब मी तेव्हाही केला नाही व आजही करत नाही. त्यामुळे या दिवशी मी कितीला कापला गेलो ह्या प्रश्नाचे काही उत्तर नाही कारण या दिवसाने माझ्या मनात ज्या स्मृती कोरल्या आहेत त्या अमुल्य आहेत.

मित्राची गाडी आणली होती त्यामुळे रुपालीला घरी सोडण्यास अडचण आली नाही. कोप-यावरच इथुन मी जाईल असे सांगुन तिने थांबवले. अन एकटीच पुढे निघाली. दोनएक पावले पुढे गेली अन वळुन म्हणाली 'तुला उत्तर हवे होते ना? तु हुशार असशील तर तुझे तुलाच कळेल. नाही कळले तर ती नोट बघ' असे बोलुन निघुन गेली.

कॉलेज चालु होते. रुपाली भेटत होती. हा विषय परत कधीच चर्चेत आला नाही. तिने निम्मे पैसे घेतले यावरुन मी काय समजायचे ते समजलो होतो. मधुन मधून रुपालीच्या घरी जाणे होतच असे. का कोण जाणे आता दिवसांमधले अंतर वाढायला लागले. दिवस निधुन गेले. इंजिनीयरींग पुर्ण झाले. आपापल्या मार्गाने निघून गेलो.

****

दिवाळीसाठी घर आवरतांना जुन्या पेटीत एक पत्रिका अन पन्नास रुपयांची नोट पाहिली अन स्मृती जाग्या झाल्या. सुखद असो वा दुखःद आठवणी डोळ्यात पाणी आणतात. रुपालीच्या लग्नाची पत्रिका पाहिली अन मन परत तसेच उदास झाले जसे पहिल्यांदा पाहिल्यावर झाले होते. आता ती कुठे आहे, काय करते काही माहित नाही, मी पण माहीत करुन घेण्याचा प्रयत्न केला नाही. उगाच जीवाला त्रास कशाला करायचा, आहे ते ठिक आहे. नाही का?

पन्नासाची नोट हातात घरली अन हलकेच हसलो. अचानक आठवले तिने काहीतरी लिहिले होते त्या नोटेवर. इतक्या वर्षांनंतर अक्षरे फिकट झाली होती पण वाचता येत होती.....

एकेक करुन वाचु लागलो अन अश्रुंचा महापुर वाहु लागला.

त्या पन्नासाच्या नोटेवर लिहिले होते..... Ich liebe dich