संस्कृत धडा २

मागच्या भागात आपण प्रथम पुरुषी आणि द्वितीय पुरुषी वर्तमान कालाची रुपे पाहिली.जराशी उजळणी...

प्रथम पुरुषी
अहम् वदामि | आवाम् वदावः | वयम् वदाम: |

द्वितीय पुरुषी
त्वम् वदसि | युवाम वदथः | यूयम् वदथ |

आता आपण तृतीय पुरुषी रुपांचा विचार करु

रामः वदति - राम बोलतो
सीता वदति - सीता बोलते
बालकः वदति - बालक बोलतो

बालकौ वदतः - (दोघे) बालके बोलतात

बालका: वदन्ति - (ते सगळे) बालके बोलतात

कृष्ण: पठति - कृष्ण वाचतो (एक वचन)
कृष्णौ पठत: - (दोघे ) कृष्ण वाचतात (द्वि वचन)
कृष्णा: पठन्ति - (ते सगळे ) कृष्ण वाचतात (बहु वचन)

एष: लिखति - हा लिहितो
एतौ लिखतः - हे (दोघे) लिहितात
एते लिखन्ति - हे (सगळे) लिहितात

स: लिखति - तो लिहितो
तौ लिखत: - ते (दोघे) लिहितात
ते लिखन्ति - ते (सगळे) लिहितात

एषा लिखति - ही लिहिते
एते लिखतः - ह्या (दोघी) लिहितात
एता: लिखन्ति - ह्या (सगळ्या) लिहितात

सा लिखति - ती लिहिते
ते लिखतः - त्या (दोघी) लिहितात
ता: लिखन्ति - त्या (सगळ्या) लिहितात

एष:, एषा वगैरे जवळच्या निर्देशासाठी.
स:, सा वगैरे लांबच्या निर्देशासाठी वापरले जाते.

एषः अश्व: (अस्ति) - हा घोडा आहे.

संस्कृतमधे मराठी प्रमाणे क्रियापद दिलेच पाहिजे असे नसते. त्यामुळे एष: अश्वः येवढे पुरेसे असते.

एषः गज: - हा हत्ती आहे.
एतौ गजौ - हे दोघे हत्ती आहेत
एते गजा: - हे सगळे हत्ती आहेत

एषा शिक्षिका - ही शिक्षिका आहे
एते शिक्षिके - ह्या (दोघी) शिक्षिका आहेत
एता: शिक्षिका: - ह्या (सगळ्या) शिक्षिका आहेत

एतद् फलम् - हे फळ आहे
एते फले - हे (दोन) फळे आहेत
एतानि फलानि - हे (सगळे) फळे आहेत

सः गज: - तो हत्ती आहे.
तौ गजौ - ते दोघे हत्ती आहेत
ते गजा: - ते सगळे हत्ती आहेत

सा शिक्षिका - ती शिक्षिका आहे
ते शिक्षिके - त्या (दोघी) शिक्षिका आहेत
ता: शिक्षिका: - त्या (सगळ्या) शिक्षिका आहेत

तद् फलम् - तें फळ आहे
ते फले - तें (दोन) फळे आहेत
तानि फलानि - ते (सगळे) फळे आहेत

आता आपण थोडे संवाद बोलुया... अपेक्षा आहे की लक्षात येतील. महत्वाच्या शब्दांना बोल्ड केले आहे

एषः कः ?
एषः गजः

एतौ कौ ?
एतौ गजौ

एते के ?
एते गजा:

सा का ?
सा बालिका

ते के ?
ते बालिके

ता: का:?
ता: बालिका:

एतद् किम् ?
एतद् फलम्

एते के ‍?
एते फले

एतानि कानि‍‍?
एतानि फलानि

याप्रमाणे संवाद साधल्यावर अजुन विस्तृत पाहुया

एषः रामः किम् ?
आम्, एषः रामः

एषा सीता किम्?
आम्, एषा सीता

एतद् फलम् किम्?
आम्, एतद् फलम्

एषः कृष्णः किम?
न, एषः अर्जुनः

एषा शिक्षिका किम?
न, एषा गायिका

एतद् पुष्पम् किम?
न, एतद् पर्णम्

क्रमशः